De Hemel van de Dag waarop de Concorde voor het Eerst de Lucht Doorkliefde
Op 2 maart 1969, om 15:40 uur, raasde het Concorde-prototype 001 over de startbaan van luchthaven Toulouse-Blagnac en verliet voor het eerst de grond. Aan de besturing liet testpiloot André Turcat de witte vogel 27 minuten op lage hoogte vliegen. Dit meesterwerk van Frans-Britse ingenieurskunst zou het enige supersonische lijnvliegtuig in de geschiedenis worden. Deze sterrenkaart vangt het hemelgewelf boven Toulouse die middag — de hemel die de Concorde binnenkort met Mach 2 zou doorkruisen.
Historische context
Op 2 maart 1969, om 15:40 uur, onder een nog heldere winterhemel boven Toulouse, raasde het Concorde-prototype 001 over de startbaan van luchthaven Toulouse-Blagnac. Duizenden toeschouwers hadden zich langs de luchthavenhekken en op de omringende heuvels verzameld om dit historische evenement bij te wonen. Televisiecamera's van over de hele wereld waren gericht op deze witte vogel met zijn neerbuigende neus en deltavleugels van bovennatuurlijke elegantie.
Aan de besturing zat André Turcat, hoofdtestpiloot van Sud Aviation, een man van olympische kalmte die in zijn carrière meer dan 100 verschillende vliegtuigtypes had gevlogen. Naast hem vormden co-piloot Jacques Guignard, boordwerktuigkundige Michel Rétif en testingenieur Henri Perrier de bemanning. In de verkeerstoren hielden tientallen ingenieurs hun adem in.
De Concorde was de vrucht van een ongekende samenwerking tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, geformaliseerd door een verdrag ondertekend op 29 november 1962. Twee naties, twee talen, twee meetsystemen — de Fransen gebruikten het metrieke stelsel, de Britten het imperiale — werkten samen om te creëren wat science fiction leek: een vliegtuig dat passagiers kon vervoeren met tweemaal de snelheid van het geluid. Het woord «Concorde» symboliseerde deze eendracht, dit wonder dat evenzeer diplomatiek als technisch was.
Toen de vier Olympus 593-motoren op vol vermogen brulden, trilde de grond van Toulouse. De Concorde versnelde over de startbaan, haar slanke neus als een zilveren pijl naar de hemel gericht. Bij rotatiesnelheid trok Turcat voorzichtig de stuurknuppel naar zich toe. De wielen verlieten het asfalt. De Concorde vloog.
Deze eerste vlucht duurde 27 minuten. Turcat hield het vliegtuig op lage hoogte — ongeveer 3.000 meter — en een voorzichtige subsonische snelheid van 500 km/u. Het landingsgestel bleef gedurende de hele vlucht uitgeschoven, klaar voor elke eventualiteit. Turcat voerde enkele voorzichtige manoeuvres uit — bochten, hoogteveranderingen — om het gedrag van de machine te evalueren. Alles werkte. Het vliegtuig gedroeg zich precies zoals de simulaties hadden voorspeld. Om 16:07 uur landde de Concorde zacht op de startbaan, begroet door een oorverdovende ovatie van de menigte.
Turcat stapte uit het toestel met een bescheiden glimlach en sprak de beroemd geworden woorden: «De grote vogel vliegt.» Frankrijk en Groot-Brittannië hadden zojuist bewezen dat het mogelijk was om sneller dan het geluid te vliegen in een passagiersvliegtuig.
Welke hemel strekte zich uit boven Toulouse die middag in maart 1969? De winterson van Zuidwest-Frankrijk stond vrij hoog voor het seizoen, in het sterrenbeeld Waterman, en badde de heuvels van Toulouse in een licht dat nog koel was maar de naderende lente beloofde. De Pyreneeën, op heldere dagen zichtbaar in het zuiden, tekenden een lijn van besneeuwde toppen tegen de horizon.
Aan de nachthemel die deze historische vlucht had voorafgegaan, domineerde het sterrenbeeld Orion het firmament in het zuidwesten, zijn gordel van drie sterren perfect zichtbaar aan de heldere hemel van eind februari. Sirius, de helderste ster, schitterde in het zuiden, trouwe metgezel van de hemelse jager. De Tweelingen, Castor en Pollux, straalden hoog aan de hemel. Stier, met Aldebaran, zijn rode oog, stond boven de westelijke horizon. De Pleiaden vormden hun kenmerkende cluster, glinsterend als een handvol edelstenen. Procyon, in de Kleine Hond, completeerde de winterdriehoek met Sirius en Betelgeuze.
In de maanden die volgden zou de Concorde geleidelijk haar grenzen verleggen. Op 1 oktober 1969 doorbrak ze voor het eerst de geluidsbarrière — Mach 1. Op 4 november 1970 bereikte ze Mach 2, meer dan 2.180 km/u, en werd het eerste civiele transportvliegtuig dat met die snelheid vloog. Bij dit duizelingwekkende tempo verhitte de luchtwrijving het oppervlak van het vliegtuig tot meer dan 120 graden Celsius. De romp rekte 15 tot 25 centimeter door thermische uitzetting.
De commerciële dienst begon op 21 januari 1976, met een Air France-vlucht van Parijs naar Dakar en Rio de Janeiro en een British Airways-vlucht van Londen naar Bahrein die gelijktijdig opstegen. Gedurende 27 jaar verbond de Concorde Parijs met New York in 3 uur en 30 minuten — een prestatie die geen enkel commercieel vliegtuig sindsdien heeft geëvenaard. De passagiers, gezeten in een smalle cabine met 100 stoelen, konden de kromming van de Aarde door hun raampjes zien op 18.000 meter hoogte. De hemel is op die hoogte een bijna zwart blauw, en de helderste sterren zijn bij daglicht zichtbaar.
De Concorde ging met pensioen op 24 oktober 2003, na het tragische ongeval bij Gonesse op 25 juli 2000 en de neergang van het supersonische luchtvervoer. Maar in het collectieve geheugen blijft ze een van de mooiste objecten ooit door de mensheid gecreëerd — een witte vogel die, onder de hemel van Toulouse, op een midddag in maart 1969, bewees dat de droom van Icarus geen grenzen kende. De hemel die de Concorde die dag doorkliefde is dezelfde die vanavond over ons waakt — eeuwig, onverschillig voor het verstrijken van de tijd, stille getuige van menselijke stoutmoedigheid.